Tevfik Fikret kimdir? Tevfik Fikret kaç yaşında ve neden öldü? Ünlü şairin hayatına dair bilinmeyen noktalar…

Tevfik Fikret, hayatı ve yapıtlarıyla başlı başına bir başkaldırı şairidir. O denli ki ünlü şair yalnızca edebiyat dünyasına kazandırdığı yapıtlarla değil, devrinin çok üstündeki ideolojisi ve duruşuyla da ismini altın haflerle tarihe yazdırmıştır. Gelin, Tevfik Fikret’in ömrüne, bilinmeyenlerine göz atalım.

TEVFİK FİKRET KİMDİR?

Tevfik Fikret 24 Aralık 1867’de doğmuştur. Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılma sürecinde Servet-i Fünûn topluluğunun başkanı olan Tevfik Fikret, devrimci ve idealist fikirleriyle Mustafa Kemal başta olmak üzere periyodun pek çok aydınını etkiledi. Türk edebiyatının Batılılaşmasında öne çıkan isimlerden biridir. Farsçada kuş yuvası manasına gelen “Aşiyan” ismini verdiği kaldığı yer, onun hayatının son yıllarını geçirdiği ve dev yapıtlarını kaleme aldığı yerdir.

TEVFİK FİKRET’İN HAYATINI ETKİLEYEN OLAYLAR

  • Hac ziyaretine giden annesi Refia Hanım, 1879’da dönüş yolunda kolera nedeniyle ölünce Tevfik Fikret, 12 yaşında öksüz kaldı. Babası, saraya jurnal edilerek Arabistan’a sürgüne gönderildiği için kız kardeşi ile kendisinin bakımını anneannesi ve büyük yengesi üstlendi. Şimdi çocukken annesini kaybetmek, onu hayatı boyunca etkiledi. 19 yıl sürgünde kalan babası da sürgünden hiç dönemedi ve orada öldü.
  • Aksaray’daki Mahmudiye Valide Rüştiyesinde tahsiline başlayan Tevfik Fikret, çok dindar bir ortamda yetişmekteydi. Okulu, 93 Harbi hezimetinden sonra Rumeli’den İstanbul’a gelen göçmenlere tahsis edilince tahsiline Galatasaray Sultanisinde devam etti. Bu yeni okula girişi hayatında bir dönüm noktası oldu. 11 yıl tahsil gördüğü okulunda bölümün değerli edebiyatçılarından Recaizade Ekrem, Muallim Naci, Muallim Feyzi üzere seçkin öğretmenlerin öğrencisi oldu.

  • Mezun olduğu yıl, Hariciye Nezareti İstişare Odası’nda (Dışişleri Bakanlığı Enformasyon Dairesi) katip olarak işe başlayan Mehmed Tevfik, kısa bir mühlet sonra geçtiği Maarif Mektûbî Kaleminden bir yıl dolmadan istifa ederek ayrıldı. Gereğince çalışmadığını düşündüğünden maaşını reddetti. Bu olay, onun dürüstlüğünü efsane hâline getirdi.
  • Kısa bir müddet sonra Trabzon Valisi olacak dayısı Mustafa Bey’in 15 yaşındaki kızı Nazime Hanım ile 1890 yılında evlendi, dayısının konutuna yerleşti.
  • Osmanlı Lisanı Öğretmenliği İmtihanını kazanarak 1892’de çok sevdiği Mekteb-i Sultânî’ye atanması ile ömründe yeni bir periyot açıldı. Hükûmetin bütçede kısıntı yapıp memur maaşlarını yüzde on kesmesine reaksiyon olarak 1895’te okuldan ayrıldı, inzivaya çekildi.

TEVFİK FİKRET’İ DEHŞETLERE SÜRÜKLEYEN BAŞLANGIÇ: SERVET-İ FÜNÛN

1895’te Recaizade Ekrem, Fikret’i bir bilim mecmuası olan Servet-i Fünûn’un sahibi Ahmet İhsan ile tanıştırdı ve onları mecmuayı bir edebiyat mecmuası hâline getirmeye ikna etti. Şair, bu ortada 1895 yılının Haziran ayında oğlu Halûk‘un doğumuyla baba oldu. O sıralarda sanat ömrünün en verimli devresini yaşamaktaydı.

Tevfik Fikret’in yönettiği mecmuanın etrafında yenilikçi bir küme aydın toplanmıştı ve mecmua, bu sanat topluluğuna ismini verdi. Sanatta hem içerik hem biçimde atılım yapmayı unsur edinen, ağdalı lisanları ve karamsarlığı ile tanınan topluluğun hareketine ise Edebiyat-ı Cedide (Yeni Edebiyat) denildi. Bu ekolde Fikret’in yanı sıra Halit Ziya, Cenap Şahabettin, İsmail Safa, Mehmet Rauf, Samipaşazade Sezai, Hüseyin Cahit, Ahmet Şuayip, Hüseyin Siret üzere isimler bulunuyordu. Kurulan bu topluluk, siyasal hareketlerden uzak görünüyordu lakin vakitle Fikret’in şiirlerindeki toplumsal boyut arttı, ulusalcılık ön plana çıktı.

KARANLIK BULUTLAR: YENİ ZELLANDA’YA YERLEŞME FİKRİ

Tevfik Fikret, 1896 yılı sonlarında Robert Kolej’inde Türkçe dersleri vermeye başlamıştı, bu vazifesi vefatına dek sürdürdü. Okul dışında kalan tüm vaktini dergiye veriyordu. O günlerde dostu İsmail Safa’nın meskeninde okuduğu Abdülhamit aksisi bir şiiri, gözaltına alınmasına yol açtı. Konutu arandı, kelam konusu şiir bulunamayınca birkaç gün sonra özgür kaldı. Çok geçmeden Robert Kolej’de bir çaya karısıyla birlikte gitmesi mazeret edilerek gözaltına alındı. Bu olaylar, Fikret’te inziva kanısını derinleştirmişti.

SERVET-İ FÜNÛN KAPANIYOR

Dostları Hüseyin Cahit, Mehmet Rauf, Hüseyin Kazım, Dr. Esat da kanılarına katıldı. Birlikte Yeni Zelanda’ya gitmeyi; bu gerçekleşmeyince Hüseyin Kâzım’ın Manisa’daki çiftliğine yerleşmeyi düşündüler lakin Tevfik Fikret vazgeçince arkadaşları da vazgeçti. Servet-i Fünûn idaresini artık Hüseyin Cahit üstlenmişti. Birkaç ay sonra Servet-i Fünûn, Hüseyin Cahit‘in Fransız İhtilali üzerine bir çevirisi yüzünden kapatıldı ve küme büsbütün dağıldı.

İSTANBUL’U KÖTÜLEYEN TEK ŞAİR, ANCAK NEDEN?

Servet-i Fünûn’un kapanması, baskılı idareden duyduğu karamsarlık, arkadaşları Hüseyin Siret ve İsmail Safa’nın sürgüne gönderilmesi, 1902’de kız kardeşi Sıdıka’yı kaybetmesi, babasının Irak’a sürülmesi ve 1905’te babasını da kaybetmesi, Tevfik Fikret’i çok yıpratmıştı.

İstanbul’u ahlaksızlıkla suçlayıp lanetleyen ünlü “Sis” şiirini 1902 yılında İstanbul’un sisler altında olduğu bir günde yazdı. Şair, bu şiirinde “istibdat rejimini” eleştirmiştir. Aslında Tevfik Fikret’in korkusu ve nefreti İstanbul değil, onu derin bir ümitsizlik ve karamsarlığa sürükleyen baskılardır.

Sis olayı İstanbul’da sıkça görülen bir durumdur. Sis İstanbul için özel bir durum tabir eder. Kent olağanda bile büyük ve ürperticiyken bir de sise büründüğü vakit daha da ürpertici bir duruma gelir. Sis burada devrin siyasi yapısını temsil etmektedir.

TEVFİK FİKRET’İN YARATTIĞI DÜNYA: AŞİYAN

Sıkıntılar içindeki şair, inziva kanısını gerçekleştirmek için Kadırga’daki konağın satışından elde ettiği parayla Robert Kolej’in yamacında, Rumelihisarı’nda planlarını kendi çizdiği bir mesken yaptırmaya başladı. Üç katlı ahşap yapının inşaatı, 1905’te tamamlandı. Günümüzde müze olarak hizmet veren meskene eşi ve oğlu ile birlikte yerleşti. Toplumla ortasına bir ara koyabileceği, mesleğine devam edebileceği, ülkenin gidişatını uzaktan izleyip eser üretebileceği bu yere Aşiyan (yuva) ismini verdi. Meskeninin bahçesine gömülmeyi vasiyet etti.

Tevfik Fikret için artık millet, din, tarih, kahramanlık üzere kavramlar anlamsızlaşmaya başlamıştı. “Tarih-i Kadîm” şiirini din ve tarihe karşı, “Lahza-i Teahhur“u Ermenilerin 1905’te Sultan II. Abdülhamid’e düzenledikleri suikastın başarısızlığına duyduğu hüzün üzerine yazdı lakin II. Meşrutiyet’in ilanına kadar bir daha hiç şiir yayımlamadı.

2.MEŞRUTİYET, 2.HAYAL KIRIKLIĞI

Meşrutiyet’in ilanı, Tevfik Fikret’in inzivadan çıkmasını sağladı. Selânik’teki İttihat ve Terakki idaresinin isteği üzerine Meşrutiyet’in ilanından 13 gün evvel “Millet Şarkısı” isimli marşı yazmıştı. İhtilalin habercisi olan bu marş elden ele dolaştı. Meşrutiyet’in ilanından sonra “Rücu (Geri Alış)” isimli şiirini yazarak İstanbul’a savurduğu lanetleri geri aldı.

KENDİNİ OKULA ZİNCİRLEDİ

Tevfik Fikret, o yıllar Mekteb-i Sultânî Müdürlüğü vazifesini kabul etti. Okula getirdiği yenilikler şikâyete yol açmıştı. Toplantı salonunu mescidin üzerine yaptırdığı gerekçesiyle basının büyük tenkitlerine uğradı. 31 Mart Olayı patlak verdiğinde Fikret, ayaklananların okulu yıkacakları haberini alınca “Sultaniyi yıkmak için evvel beni yıkmak lazımdır.” diyerek okulun önünde ayakta dikilmiş, bir söylentiye nazaran kendisini okulun demir kapısına zincirlemişti.

Daha sonra yaşadığı bir uyuşmazlık sebebiyle bu misyonunu de bırakmak zorunda kaldı. Fikret, Meşrutiyet idaresinden hayal kırıklığına uğramış, artık İttihat ve Terakki idaresine muhalif olmuştu. 1911’de yayımladığı “Halûk’un Defteri“nde artık tek umudu olarak gördüğü gençliğe seslenen ve onlara çalışkanlığı, yurt sevgisini öğütleyen şiirlere yer verdi.

TEVFİK FİKRET’İN RAHİP OĞLU

Oğlu Haluk’un doğumundan itibaren onun ileride milleti bilgisiyle aydınlatacak bir kahraman üzere yetişmesini arzulayan Tevfik Fikret, 1909 yılında on dört yaşındaki Halûk’u elektrik mühendisliği eğitimi alması için İskoçya’nın Glasgow kentine gönderdi.

Oğlunun vatan ve millet için yararlı bir birey olması dileğini “Halûk’un Vedâı” ve “Promete” isimli şiirlerinde lisana getirdi. Ne var ki Haluk, yanına yerleştirildiği Hristiyan ailenin tesiri ile din değiştirip Hristiyanlığı seçti ve babasının düşlediğinden çok farklı bir hayat sürdü. 1913 yılında Amerika’ya gidip ailesine izini kaybettirdi, 1916’da Michigan Üniversitesinde makine mühendisliğinden mezun oldu. Tekrar ülkesine dönmeyen Halûk Fikret, 1943 yılından sonra kendisini dine verip, rahip oldu ve 1965 yılında Orlando’da, Park Lake Presbiteryen Kilisesi rahibi iken hayatını kaybetti.

SON YILLARI

Şair, 1912’de, Trablusgarp Savaşı nedeniyle meclisin feshedilmesine karşı öfkesini “Doksan Beşe Doğru” isimli şiirinde tabir etti. Bu şiiri, Nüzhet Sabit’in çıkardığı Görev mecmuasında yayımlandı. Şiirinde meclisin kapatılmasını, 36 yıl evvel (hicri 1295 yılında) II. Abdülhamid’in meclisi kapatmasına benzetiyordu.

Yalnızca padişahı değil, İttihat ve Terakki’yi de son derece sert biçimde eleştirmekteydi. Tenkitlerine, bölümün yolsuzluklarını lisana getiren “Hân-ı Yağmâ”, yanlış bir kararla I. Dünya Savaşı’na girilmesini yeren “Sancak Şerîf Huzûrunda” şiirleriyle devam etti.

Mehmet Akif’in kendisine Süleymaniye Kürsüsünde isimli şiirinde yönelttiği suçlamalara 1914’te kaleme aldığı “Târih-i Kadîm’e Zeyl” isimli ünlü şiiriyle cevap verdi.

GALATASARAY SPOR KULÜBÜ İLE İLİŞKİSİ

1908-1909 yılları ortasında Galatasaray Spor Kulübü’nün hami lideri olarak kulübü esirgeyici halde davranmış, devrin kaidelerinden etkilenmemesi için elinden geleni yapmıştır.

BASKILARA DAYANAMADI

Fikret’in şiirleri periyodun yöneticilerini kızdırmış ve şairin muhafazakâr çevrelerden ağır tenkitlere uğramasına sebep olmuştu. Bu olumsuz reaksiyonlar şairde büyük bir moral çöküntüsüne sebep oldu ve şairin sıhhati bozuldu. Tevfik Fikret, kayınpederi Mustafa Efendi’ye Aşiyan’daki meskeninin bahçesine gömülmeyi vasiyet etmiş olmasına karşın Aşiyan’ın sonradan kimin eline geçeceği konusundaki kuşku ve telaşlar nedeniyle Eyüp’teki aile mezarlığına gömüldü. Mezarı, 1945’te müze yapılan meskenine 24 Aralık 1961’de geçirildi.

Related Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.